Một người dùng quen một loại thuốc nhiều năm, một ngày ra nhà thuốc thì được báo hết, đi thêm vài nơi cũng vậy. Tình huống này gây bực bội và lo lắng, nhất là với thuốc điều trị bệnh mạn tính. Nguyên nhân thì đa dạng và phần lớn nằm rất xa cái quầy thuốc đó.
Đứt gãy nguồn nguyên liệu
- Hoạt chất tập trung ở ít nhà sản xuất trên thế giới
- Sự cố ở một cơ sở ảnh hưởng tới nguồn cung toàn cầu
- Thiên tai, dịch bệnh, thay đổi chính sách đều có thể gây gián đoạn
- Việc tìm nhà cung cấp thay thế mất thời gian
- Đổi nguồn nguyên liệu còn cần thủ tục phê duyệt
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân khó khắc phục nhanh nhất, vì nó nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai trong nước.
Doanh nghiệp ngừng sản xuất
- Sản phẩm không còn hiệu quả kinh tế
- Chuyển nguồn lực sang sản phẩm khác
- Dây chuyền cần nâng cấp hoặc bảo trì dài ngày
- Không gia hạn số đăng ký
- Thường không liên quan gì tới chất lượng sản phẩm
Với các thuốc giá thấp và lợi nhuận mỏng, việc doanh nghiệp rút lui là chuyện xảy ra ở mọi thị trường, và nó ảnh hưởng nặng nhất tới các thuốc cũ nhưng vẫn cần thiết.
Vướng thủ tục
- Số đăng ký đang trong quá trình gia hạn
- Hồ sơ thay đổi đang chờ phê duyệt
- Giấy phép nhập khẩu chưa hoàn tất
- Lô hàng đang chờ kết quả kiểm tra chất lượng
- Thường là gián đoạn tạm thời
Nhóm này gây khó chịu vì sản phẩm vẫn tồn tại và vẫn đạt chất lượng, chỉ là đang mắc ở một khâu giấy tờ nào đó.
Thu hồi
- Khi phát hiện vấn đề về chất lượng ở một lô hoặc nhiều lô
- Khi có thông tin mới về an toàn
- Phạm vi thu hồi tuỳ mức độ
- Thông tin thu hồi được công bố
- Đây là cơ chế bảo vệ chứ không phải dấu hiệu hệ thống thất bại
Một đợt thu hồi được công bố nghĩa là hệ thống giám sát đã phát hiện được vấn đề. Điều đáng lo hơn là những vấn đề không ai phát hiện ra.
Nhu cầu tăng đột biến
- Mùa dịch bệnh làm nhu cầu một số thuốc tăng vọt
- Thông tin lan truyền làm người dân mua tích trữ
- Sản xuất không kịp điều chỉnh theo
- Tích trữ làm tình trạng thiếu nặng thêm
- Tạo vòng xoáy tự củng cố
Mua tích trữ là phản ứng dễ hiểu nhưng nó chính là thứ biến một sự khan hiếm tạm thời thành một đợt thiếu thật sự.
Vấn đề riêng của thuốc hiếm
- Số người dùng rất ít nên thị trường nhỏ
- Doanh nghiệp ít động lực sản xuất và đăng ký
- Một nhà cung cấp gặp vấn đề là không có phương án thay thế
- Thường phụ thuộc vào cơ chế nhập khẩu đặc biệt
- Người bệnh nhóm này dễ tổn thương nhất
Với bệnh hiếm, tình trạng thiếu thuốc không chỉ là bất tiện mà có thể là vấn đề nghiêm trọng vì không có gì thay thế được.
Người bệnh nên làm gì
- Hỏi dược sĩ xem có sản phẩm cùng hoạt chất và cùng hàm lượng không
- Với thuốc kê đơn thì hỏi bác sĩ về phương án thay thế
- Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính
- Không tự đổi sang thuốc khác nhóm
- Không mua tích trữ
- Không tìm mua qua kênh không chính thức
Tự ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính vì không mua được là quyết định nguy hiểm hơn nhiều so với việc tạm chuyển sang một sản phẩm thay thế do bác sĩ chỉ định.
Vì sao không nên mua ngoài luồng lúc này
- Đây là thời điểm hàng giả xuất hiện nhiều nhất
- Nhu cầu cao và nguồn cung khan tạo cơ hội cho hàng giả
- Giá cao bất thường là dấu hiệu cảnh báo
- Không có cách nào tự kiểm tra tính thật giả
- Với thuốc điều trị bệnh nặng, hậu quả rất lớn
Quy luật chung là ở đâu có khan hiếm thì ở đó có hàng giả. Đây là lúc cần cảnh giác nhất chứ không phải lúc nới lỏng tiêu chuẩn.
Chuẩn bị cho người bệnh mạn tính
- Không để đến khi hết sạch mới đi mua
- Giữ đơn thuốc và biết tên hoạt chất mình đang dùng
- Hỏi bác sĩ trước về phương án thay thế nếu có
- Báo bác sĩ khi phải đổi sản phẩm
- Không tích trữ quá mức nhưng cũng không để cạn kiệt
Biết tên hoạt chất chứ không chỉ tên thương mại là điều hữu ích nhất trong tình huống này, vì nó cho phép tìm sản phẩm thay thế nhanh chóng.
Hướng giảm rủi ro ở mức hệ thống
- Đa dạng hoá nguồn cung cho các thuốc thiết yếu
- Dự trữ chiến lược với nhóm thuốc quan trọng
- Cơ chế cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu
- Rút ngắn thủ tục trong tình huống cấp bách
- Chính sách khuyến khích duy trì sản xuất các thuốc thiết yếu giá thấp
Vấn đề này không có giải pháp đơn giản, vì nó nằm ở giao điểm giữa kinh tế thị trường và nhu cầu y tế công. Thuốc thiết yếu nhất đôi khi lại là thuốc ít sinh lợi nhất, và đó là mâu thuẫn mà mọi hệ thống y tế trên thế giới đều phải xử lý theo cách của mình.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc hết hàng có phải vì bị thu hồi không?
Không nhất thiết. Thu hồi chỉ là một trong nhiều nguyên nhân. Phổ biến hơn là đứt gãy nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp ngừng sản xuất, hoặc thủ tục gia hạn chưa hoàn tất.
Tôi đang dùng thuốc đó thì làm gì?
Hỏi dược sĩ xem có sản phẩm cùng hoạt chất, cùng hàm lượng không. Nếu là thuốc kê đơn hoặc thuốc cần theo dõi thì nên hỏi bác sĩ về phương án thay thế.
Có nên mua tích trữ khi nghe tin thiếu thuốc không?
Không nên. Mua tích trữ làm tình trạng thiếu nặng thêm cho những người cần ngay, và thuốc để lâu ở nhà cũng có nguy cơ quá hạn hoặc bảo quản không đúng.
Có nên tìm mua qua kênh không chính thức không?
Đây là lúc rủi ro hàng giả cao nhất, vì nhu cầu cao và nguồn cung khan hiếm. Nên hỏi dược sĩ về phương án thay thế hợp pháp thay vì tìm nguồn ngoài luồng.