Chính sách ngành dược của bất kỳ nước nào cũng theo đuổi nhiều mục tiêu cùng lúc: thuốc phải sẵn có, phải bảo đảm chất lượng, chi phí phải hợp lý, và ngành trong nước nên phát triển. Vấn đề là các mục tiêu này không phải lúc nào cũng cùng hướng.
Các mục tiêu thường được nêu
- Bảo đảm người dân tiếp cận được thuốc cần thiết
- Bảo đảm chất lượng thuốc lưu hành
- Kiểm soát chi phí cho hệ thống y tế và người dân
- Phát triển năng lực sản xuất trong nước
- Giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài
- Thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ
Mỗi mục tiêu đều chính đáng. Khó khăn nằm ở chỗ theo đuổi một mục tiêu quá mức thường làm tổn hại mục tiêu khác.
Đánh đổi giữa giá và nguồn cung
- Ép giá thấp giúp tiết kiệm ngân sách
- Nhưng có thể làm doanh nghiệp rút khỏi thị trường
- Dẫn tới thiếu thuốc, hậu quả nặng hơn giá cao
- Đặc biệt với các thuốc cũ lợi nhuận mỏng
- Cần tìm mức cân bằng chứ không tối ưu một chiều
Đây là đánh đổi rõ nhất và cũng là bài học lặp lại ở nhiều nơi khi chính sách giá được siết quá tay.
Đánh đổi giữa chất lượng và chi phí
- Tiêu chuẩn cao hơn thì chi phí sản xuất cao hơn
- Yêu cầu quá thấp thì rủi ro chất lượng tăng
- Yêu cầu quá cao thì ít doanh nghiệp đáp ứng được
- Ít nhà cung cấp thì giảm cạnh tranh và tăng rủi ro thiếu
- Cơ chế phân nhóm là một cách xử lý đánh đổi này
Phân nhóm cho phép các mức tiêu chuẩn cùng tồn tại và cạnh tranh trong nhóm của mình, thay vì đẩy cả thị trường về một mức.
Đánh đổi giữa bảo hộ và cạnh tranh
- Ưu tiên hàng trong nước hỗ trợ ngành phát triển
- Nhưng bảo hộ quá mức làm giảm áp lực cải thiện
- Có thể dẫn tới giá cao hơn và chất lượng không tăng
- Bảo hộ gắn với yêu cầu nâng cấp thì hiệu quả hơn
- Bảo hộ vô điều kiện thì thường phản tác dụng
Khác biệt nằm ở việc bảo hộ có kèm điều kiện hay không: hỗ trợ đổi lấy cam kết nâng cấp là chính sách khác hẳn với bảo hộ đơn thuần.
Đánh đổi giữa tốc độ và thận trọng
- Thẩm định nhanh giúp thuốc mới tới người bệnh sớm
- Nhưng tăng rủi ro bỏ sót vấn đề
- Thẩm định chậm thì an toàn hơn nhưng người bệnh phải chờ
- Với bệnh nặng không có lựa chọn, sự chờ đợi có giá rất đắt
- Nhiều hệ thống có cơ chế ưu tiên cho các trường hợp cấp thiết
Cơ chế thẩm định nhanh có điều kiện là cách dung hoà: cho phép lưu hành sớm kèm yêu cầu theo dõi chặt hơn sau đó.
Các công cụ phát triển ngành
- Ưu đãi đầu tư cho nhà máy đạt chuẩn cao
- Hỗ trợ chi phí nâng cấp tiêu chuẩn
- Ưu tiên trong đấu thầu gắn với tiêu chí kỹ thuật
- Hỗ trợ nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
- Phát triển vùng trồng dược liệu
- Đào tạo nhân lực chuyên sâu
Nhân lực là yếu tố khó nhất và chậm nhất: thiết bị mua được trong vài tháng, đội ngũ vận hành hệ thống chất lượng cần nhiều năm.
Về mục tiêu tự chủ
- Tự chủ hoàn toàn không thực tế với bất kỳ nước nào
- Mục tiêu hợp lý là tự chủ ở nhóm thuốc thiết yếu
- Cộng với khả năng tiếp cận ổn định các nhóm còn lại
- Đa dạng hoá nguồn cung cũng là một dạng an ninh
- Dự trữ chiến lược cho các tình huống khẩn cấp
Không nước nào sản xuất được mọi loại thuốc. Câu hỏi thực tế là tự chủ ở đâu và chấp nhận phụ thuộc ở đâu.
Tính ổn định của chính sách
- Đầu tư vào nhà máy dược là đầu tư dài hạn
- Doanh nghiệp cần dự đoán được môi trường chính sách
- Thay đổi tiêu chí đột ngột làm đảo lộn kế hoạch
- Cũng làm giảm động lực đầu tư của lần sau
- Thay đổi cần có lộ trình và thời gian chuyển tiếp
Một chính sách trung bình nhưng ổn định đôi khi tốt hơn một chính sách tối ưu nhưng thay đổi liên tục.
Vai trò của dữ liệu
- Dữ liệu về sử dụng thuốc giúp dự báo nhu cầu
- Dữ liệu về giá giúp đánh giá tính hợp lý
- Dữ liệu về chất lượng giúp nhắm đúng trọng điểm giám sát
- Dữ liệu về nguồn cung giúp cảnh báo sớm nguy cơ thiếu
- Chính sách không có dữ liệu thì dựa vào phỏng đoán
Cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu thuốc là ứng dụng có giá trị rõ nhất, vì nó cho phép xử lý trước khi người bệnh bị ảnh hưởng.
Cách nhìn cân bằng
- Không có chính sách tối ưu cho mọi mục tiêu
- Mọi lựa chọn đều là đánh đổi
- Điều quan trọng là đánh đổi được nhìn thấy và bàn công khai
- Cần điều chỉnh liên tục theo thực tế
- Mọi nước đều đang tìm lời giải của riêng mình
Tranh luận về chính sách dược sẽ có ích hơn khi các bên thừa nhận rằng mình đang chọn một đánh đổi chứ không phải chọn giữa đúng và sai. Phần lớn bất đồng thực chất là bất đồng về việc ưu tiên mục tiêu nào trước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao các nước muốn tự sản xuất thuốc?
Để giảm rủi ro khi chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, chủ động hơn với thuốc thiết yếu, tạo việc làm và có vị thế tốt hơn khi thương lượng giá.
Ưu tiên hàng trong nước có làm giá cao hơn không?
Có thể trong ngắn hạn nếu bảo hộ quá mức làm giảm cạnh tranh. Nhưng nếu chính sách gắn với yêu cầu nâng cấp tiêu chuẩn thì nó cũng thúc đẩy năng lực dài hạn.
Vì sao ít doanh nghiệp làm nghiên cứu thuốc mới?
Vì chi phí rất lớn, thời gian rất dài và tỷ lệ thất bại cao. Rất ít doanh nghiệp trên thế giới có đủ quy mô để theo đuổi, nên hướng thực tế hơn thường là cải tiến và hợp tác chuyển giao.
Chính sách thay đổi thường xuyên có ảnh hưởng gì?
Ảnh hưởng lớn tới quyết định đầu tư. Doanh nghiệp bỏ nhiều năm và nhiều vốn nâng cấp nhà máy cần biết tiêu chí sẽ không thay đổi ngay sau đó.