Một lô thuốc trúng thầu về tới kho bệnh viện vẫn còn nhiều bước nữa mới tới được người bệnh nằm ở tầng năm. Quãng đường này ngắn về mặt địa lý nhưng có nhiều điểm có thể xảy ra sai sót, và vì thế nó cũng có nhiều điểm kiểm soát.
Nhập kho
- Kiểm tra số lượng và đối chiếu với đơn hàng
- Kiểm tra bao bì, số lô và hạn dùng
- Kiểm dữ liệu nhiệt độ với hàng cần chuỗi lạnh
- Đối chiếu với hồ sơ chất lượng kèm theo
- Nhập vào hệ thống quản lý theo số lô
Ghi nhận theo số lô ngay từ khâu nhập là điều kiện để có thể truy xuất về sau khi cần thu hồi.
Bảo quản trong kho
- Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm liên tục
- Tủ lạnh chuyên dụng cho thuốc cần bảo quản lạnh
- Có thiết bị theo dõi và cảnh báo khi vượt ngưỡng
- Khu vực riêng cho thuốc cần quản lý đặc biệt
- Sắp xếp để tránh nhầm lẫn giữa các sản phẩm giống nhau
- Quản lý theo nguyên tắc hạn gần dùng trước
Việc có phương án dự phòng khi mất điện là yêu cầu thực tế với tủ lạnh chứa vắc xin và thuốc sinh học.
Thuốc nhìn giống nhau và tên gần giống
- Là nguyên nhân sai sót được ghi nhận phổ biến
- Tên thương mại gần giống nhau
- Bao bì cùng màu, cùng kiểu
- Cùng hoạt chất nhưng khác hàm lượng
- Cách xử lý là tách vị trí lưu trữ và dán nhãn cảnh báo
Với các cặp thuốc dễ nhầm, nhiều bệnh viện áp dụng cách để cách xa nhau trong kho thay vì xếp cạnh theo thứ tự chữ cái.
Cấp phát tới khoa
- Theo yêu cầu của khoa hoặc theo đơn của từng người bệnh
- Kiểm tra lại khi cấp phát
- Ghi nhận trong hệ thống
- Vận chuyển trong điều kiện phù hợp
- Khoa nhận và kiểm tra lại
Cách cấp phát theo từng người bệnh giúp giảm sai sót hơn so với cấp theo lô chung cho cả khoa, nhưng đòi hỏi nhiều công hơn.
Tủ thuốc tại khoa
- Lưu trữ lượng thuốc cần dùng trong ngắn hạn
- Cũng phải kiểm soát điều kiện bảo quản
- Kiểm kê định kỳ
- Kiểm tra hạn dùng thường xuyên
- Thuốc cần quản lý đặc biệt được lưu riêng và có sổ theo dõi
Kiểm tra hạn dùng ở tủ thuốc khoa là việc dễ bị bỏ sót giữa guồng công việc, nên nhiều nơi đặt lịch cố định cho việc này.
Rà soát đơn thuốc
- Dược sĩ rà soát đơn trước khi cấp phát ở nhiều cơ sở
- Kiểm tra liều có phù hợp không
- Kiểm tra tương tác giữa các thuốc
- Kiểm tra trùng hoạt chất
- Kiểm tra chống chỉ định với tình trạng người bệnh
- Trao đổi với bác sĩ khi có vấn đề
Đây là lớp kiểm tra độc lập với người kê đơn, và nó bắt được những sai sót mà người viết đơn không tự thấy.
Chuẩn bị thuốc trước khi dùng
- Một số thuốc phải pha ngay trước khi dùng
- Thuốc pha có thời hạn sử dụng rất ngắn
- Pha chế thuốc tiêm cần điều kiện vô trùng phù hợp
- Một số thuốc cần pha trong khu vực chuyên biệt
- Ghi nhãn rõ ràng sau khi pha
Ghi nhãn ngay sau khi pha là bước quan trọng, vì một bơm tiêm không nhãn là nguồn nhầm lẫn rất nguy hiểm.
Những bước kiểm tra trước khi cho dùng
- Đúng người bệnh
- Đúng thuốc
- Đúng liều
- Đúng đường dùng
- Đúng thời điểm
- Nhiều nơi bổ sung thêm đúng ghi chép
Danh sách này nghe đơn giản tới mức có vẻ thừa, nhưng phần lớn sai sót nghiêm trọng đều rơi vào một trong các mục đó.
Xác nhận đúng người bệnh
- Hỏi họ tên đầy đủ thay vì hỏi có phải ông A không
- Đối chiếu với vòng đeo tay hoặc hồ sơ
- Dùng ít nhất hai thông tin định danh
- Không dựa vào số giường vì người bệnh có thể được chuyển
- Lặp lại ở mỗi lần cho dùng thuốc
Hỏi mở thay vì hỏi xác nhận là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng, vì người bệnh mệt hoặc lú lẫn có thể gật đầu với bất kỳ tên nào.
Theo dõi sau khi dùng
- Quan sát phản ứng, nhất là với thuốc tiêm
- Ghi nhận việc đã cho dùng
- Ghi nhận nếu người bệnh từ chối hoặc không dùng được
- Báo cáo khi có tác dụng không mong muốn
- Dữ liệu này đi vào hệ thống cảnh giác dược
Ghi nhận việc người bệnh không dùng được thuốc cũng quan trọng như ghi nhận đã dùng, vì thiếu thông tin này dễ dẫn tới cho dùng lặp.
Khi phát hiện sai sót
- Xử lý tình huống với người bệnh trước
- Báo cáo theo quy trình
- Điều tra nguyên nhân gốc
- Tập trung vào lỗi hệ thống thay vì quy trách nhiệm cá nhân
- Điều chỉnh quy trình để ngăn lặp lại
Văn hoá báo cáo không đổ lỗi là điều kiện để sai sót được báo cáo đầy đủ. Nơi nào phạt nặng người báo cáo thì nơi đó có ít báo cáo, nhưng không phải vì ít sai sót.
Vai trò của người bệnh
- Nói rõ tên đầy đủ khi được hỏi
- Nói rõ tiền sử dị ứng thuốc
- Nói rõ các thuốc đang dùng ở nhà
- Hỏi khi thấy thuốc khác với mọi lần
- Báo ngay khi thấy khó chịu sau khi dùng
Người bệnh là lớp kiểm tra cuối cùng trong chuỗi. Câu hỏi hôm nay sao viên thuốc khác màu vậy nghe như chuyện vặt, nhưng nó đã từng chặn được những sai sót thật.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao điều dưỡng hỏi tên tôi nhiều lần?
Đó là bước xác nhận đúng người bệnh trước khi cho dùng thuốc. Việc lặp lại nghe phiền nhưng nó là một trong những rào chắn hiệu quả nhất chống nhầm lẫn.
Thuốc trong bệnh viện có được bảo quản khác không?
Kho dược bệnh viện phải đạt tiêu chuẩn bảo quản với kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm. Một số thuốc cần tủ lạnh chuyên dụng có theo dõi nhiệt độ liên tục.
Tôi có thể hỏi về thuốc mình đang được dùng không?
Hoàn toàn có thể và nên hỏi. Biết mình đang dùng thuốc gì, để làm gì và cần chú ý gì là quyền của người bệnh và cũng giúp phát hiện sai sót.
Vì sao có thuốc phải pha ngay trước khi dùng?
Vì một số thuốc không bền sau khi pha. Chúng có thời hạn sử dụng rất ngắn sau pha, nên phải chuẩn bị gần thời điểm dùng và không để lâu.