Khi nói về giá thuốc trong bệnh viện, người ta thường chỉ biết một con số cuối cùng. Thực ra có ít nhất ba loại giá khác nhau trong một cuộc thầu, và mối liên hệ giữa chúng giải thích khá nhiều tình huống mà nhìn từ ngoài rất khó hiểu.
Ba loại giá
- Giá kế hoạch do bên mời thầu xây dựng làm cơ sở
- Giá dự thầu do từng nhà thầu đề xuất
- Giá trúng thầu là giá của hồ sơ được chọn
- Giá trúng thầu là căn cứ thanh toán
- Cũng trở thành dữ liệu tham chiếu cho kỳ sau
Vòng lặp ở mục cuối rất đáng chú ý: giá trúng thầu hôm nay trở thành mốc tham chiếu cho giá kế hoạch của lần sau.
Xây dựng giá kế hoạch
- Tham chiếu giá trúng thầu của các kỳ trước
- Tham chiếu dữ liệu giá công bố
- Tham khảo báo giá của nhà cung cấp
- Cân nhắc biến động đầu vào nếu có
- Trình phê duyệt theo thẩm quyền
Việc tham chiếu giá kỳ trước là cách kiểm soát chi phí, nhưng nó cũng có mặt trái khi thị trường biến động theo chiều tăng.
Vấn đề của việc neo vào giá cũ
- Khi giá nguyên liệu thế giới tăng, giá kế hoạch chậm điều chỉnh
- Doanh nghiệp không thể cung cấp với mức giá cũ
- Dẫn tới không có nhà thầu tham gia
- Hoặc nhà thầu trúng rồi không giao được hàng
- Hậu quả là thiếu thuốc
Đây là cơ chế đằng sau nhiều đợt thiếu thuốc trong bệnh viện: không phải không có thuốc trên thị trường mà là không ai bán được với mức giá đó.
Khi không có nhà thầu tham gia
- Giá kế hoạch thấp hơn mức khả thi
- Số lượng quá nhỏ không đủ hiệu quả kinh tế
- Nguồn cung nguyên liệu đang khó khăn
- Yêu cầu kỹ thuật quá hẹp
- Phải tổ chức lại hoặc chuyển hình thức mua sắm
Mỗi lần phải tổ chức lại là thêm nhiều tuần hoặc nhiều tháng, trong khi nhu cầu điều trị vẫn tiếp diễn.
Rủi ro của giá dự thầu quá thấp
- Nhà thầu có thể tính toán sai
- Hoặc chấp nhận lỗ để giữ thị phần
- Khi giá đầu vào biến động thì không giao được hàng
- Vi phạm hợp đồng có chế tài nhưng không giải quyết được vấn đề cung ứng
- Người bệnh chịu hậu quả cuối cùng
Giá thấp nhất không phải luôn là kết quả tốt nhất, vì một hợp đồng không thực hiện được thì mức tiết kiệm trên giấy chẳng có ý nghĩa gì.
Đánh giá năng lực bên cạnh giá
- Năng lực tài chính của nhà thầu
- Kinh nghiệm cung cấp các hợp đồng tương tự
- Năng lực sản xuất hoặc nguồn cung ổn định
- Hệ thống kho và vận chuyển
- Lịch sử thực hiện hợp đồng trước đó
Lịch sử thực hiện hợp đồng là dữ liệu có giá trị dự báo cao, vì nhà thầu từng không giao được hàng có khả năng lặp lại.
Các cấu phần của giá thuốc
- Giá nguyên liệu hoạt chất và tá dược
- Chi phí sản xuất và kiểm nghiệm
- Chi phí tuân thủ tiêu chuẩn và duy trì hồ sơ
- Chi phí bao bì và đóng gói
- Chi phí phân phối và bảo quản
- Thuế, phí và lợi nhuận
Tỷ trọng các cấu phần khác nhau rất nhiều giữa các loại thuốc, nên không thể suy từ giá của thuốc này sang thuốc khác.
Vì sao giá giữa các nhóm chênh nhau
- Chi phí tuân thủ tiêu chuẩn cao hơn thì giá thành cao hơn
- Quy mô sản xuất khác nhau
- Nguồn nguyên liệu và chi phí đầu vào khác nhau
- Chi phí đăng ký và duy trì hồ sơ ở các thị trường khác nhau
- Đây là chênh lệch có cơ sở chứ không tuỳ tiện
Sự chênh lệch giữa các nhóm phản ánh chi phí thực tế của việc đạt và duy trì các mức tiêu chuẩn khác nhau.
Mua sắm tập trung
- Gộp nhu cầu của nhiều cơ sở vào một cuộc thầu
- Quy mô lớn hơn tạo vị thế thương lượng tốt hơn
- Giảm số lần tổ chức đấu thầu
- Nhưng làm quy trình phức tạp và kéo dài hơn
- Một trục trặc ảnh hưởng tới nhiều cơ sở cùng lúc
Đây là đánh đổi điển hình giữa hiệu quả quy mô và rủi ro tập trung. Cả hai mặt đều có thật.
Đàm phán giá
- Áp dụng với một số mặt hàng đặc thù
- Thường là thuốc chỉ có một hoặc rất ít nhà cung cấp
- Không có cạnh tranh nên đấu thầu thông thường không phát huy tác dụng
- Thương lượng trực tiếp về giá và điều kiện
- Kết quả áp dụng cho nhiều cơ sở
Với thuốc độc quyền, cơ chế cạnh tranh không tồn tại, nên cần một công cụ khác để kiểm soát chi phí.
Minh bạch dữ liệu giá
- Kết quả trúng thầu được công bố
- Dữ liệu giá được dùng tham chiếu cho các kỳ sau
- Cho phép so sánh giữa các cơ sở
- Là công cụ giám sát của xã hội
- Cũng giúp doanh nghiệp định giá hợp lý hơn
Minh bạch dữ liệu giá là một trong những công cụ hiệu quả nhất trong lĩnh vực này, vì nó cho phép mọi bên nhìn thấy cùng một bức tranh và làm cho những mức giá bất thường trở nên khó tồn tại.
Câu hỏi thường gặp
Giá kế hoạch là gì?
Là mức giá do bên mời thầu xây dựng làm cơ sở, thường tham chiếu giá trúng thầu của các kỳ trước và các nguồn dữ liệu giá khác. Giá dự thầu vượt mức này thường bị loại.
Vì sao có mặt hàng không ai dự thầu?
Thường vì giá kế hoạch thấp hơn mức doanh nghiệp có thể cung cấp, hoặc vì số lượng quá nhỏ không đủ hiệu quả kinh tế, hoặc vì nguồn cung nguyên liệu đang khó khăn.
Trúng thầu giá rất thấp thì có vấn đề gì?
Rủi ro là nhà thầu không giao được hàng khi giá đầu vào biến động, dẫn tới thiếu thuốc. Đây là lý do việc đánh giá năng lực và cam kết cung ứng cũng quan trọng như giá.
Giá trúng thầu có được công khai không?
Kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố theo quy định, và dữ liệu giá trúng thầu các kỳ trước cũng được dùng làm tham chiếu cho các kỳ sau.