Chuỗi phân phối chính thức có nhiều lớp yêu cầu về giấy tờ và truy xuất, nên hàng không rõ nguồn gốc rất khó chen vào mà không để lại dấu vết. Vì thế nó đi bằng những con đường khác, và các con đường đó có những đặc điểm chung mà người mua có thể nhận ra.
Vì sao chuỗi chính thức khó xâm nhập
- Mỗi khâu yêu cầu hoá đơn và chứng từ
- Ghi nhận theo số lô ở mọi điểm
- Cơ sở phải có giấy phép và chịu trách nhiệm
- Có kiểm tra và thanh tra định kỳ
- Truy xuất được nên dễ bị phát hiện
Hệ thống giấy tờ mà nhiều người thấy rườm rà chính là thứ làm cho hàng giả khó lọt vào.
Các kênh rủi ro cao
- Bán qua mạng xã hội và tin nhắn cá nhân
- Người bán không có địa chỉ cố định
- Hàng xách tay không có giấy tờ
- Bán rong hoặc bán ở chợ
- Bán kèm trong các buổi giới thiệu sản phẩm
- Cơ sở không có giấy phép kinh doanh dược
Điểm chung của các kênh này là người bán có thể biến mất sau khi giao dịch và không để lại gì để truy.
Những nhóm sản phẩm hay bị nhắm tới
- Thuốc điều trị bệnh nặng có giá trị cao
- Sản phẩm giảm cân
- Sản phẩm tăng cường sinh lực
- Sản phẩm làm đẹp và chống lão hoá
- Thuốc đang khan hiếm trên thị trường
- Thuốc được quảng cáo mạnh
Ba nhóm giữa có chung đặc điểm: người mua ngại nói với người khác nên ít đi hỏi ý kiến chuyên môn, và điều đó tạo điều kiện cho hàng không rõ nguồn gốc.
Vì sao khan hiếm làm tăng rủi ro
- Nhu cầu cao mà nguồn chính thức không đủ
- Người mua chấp nhận tìm tới kênh không quen
- Sẵn sàng trả giá cao hơn
- Bớt đặt câu hỏi vì mừng khi tìm được
- Đây chính là điều kiện mà hàng giả cần
Quy luật này lặp lại ở mọi đợt khan hiếm: ở đâu có thiếu hụt thì ở đó hàng giả xuất hiện, và người mua lúc đó lại ít cảnh giác nhất.
Những hoàn cảnh làm người ta mất cảnh giác
- Bệnh nặng và đang tuyệt vọng
- Đã thử nhiều cách mà không đỡ
- Được người quen giới thiệu
- Nghe lời hứa quá tốt
- Bị thúc giục quyết định nhanh
- Xấu hổ nên không muốn hỏi ai
Sự tuyệt vọng là hoàn cảnh bị khai thác nhiều nhất, và cũng là hoàn cảnh mà hậu quả nặng nề nhất vì người bệnh đang cần điều trị thật.
Những lời rao đáng cảnh giác
- Hứa chữa khỏi bệnh mà y học chưa chữa được
- Nói có hàng trong khi thị trường đang khan
- Giá thấp bất thường so với mặt bằng
- Nói là hàng nội bộ hoặc hàng tuồn ra
- Không có hoá đơn nhưng bảo đảm bằng lời
- Thúc giục mua ngay vì sắp hết
Cụm từ hàng nội bộ hay hàng tuồn ra là dấu hiệu rõ ràng: nó thừa nhận sản phẩm đang đi ngoài kênh hợp pháp.
Vấn đề với hàng xách tay
- Không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc
- Không biết điều kiện bảo quản trên đường
- Không có tờ hướng dẫn bằng tiếng Việt
- Không truy xuất được khi có sự cố
- Không nhận được thông báo thu hồi
- Là kênh mà hàng giả dễ trà trộn
Ngay cả khi sản phẩm là thật, việc không biết nó đã nằm ở đâu bao lâu cũng là rủi ro đủ lớn với thuốc nhạy nhiệt.
Khi người quen giới thiệu
- Người giới thiệu có thể hoàn toàn chân thành
- Nhưng họ cũng có thể đang bị lừa mà không biết
- Trải nghiệm cá nhân không chứng minh được nguồn gốc
- Cảm ơn và vẫn kiểm tra nguồn hàng
- Không để quan hệ cá nhân thay cho việc xác minh
Sức ép xã hội là kênh lan truyền mạnh nhất với các sản phẩm không rõ nguồn gốc, vì lời của người quen được tin hơn mọi cảnh báo chính thức.
Bán hàng qua các buổi giới thiệu
- Thường nhắm vào người cao tuổi
- Tạo không khí tin cậy và sức ép nhóm
- Có người mặc áo blouse nhưng không rõ danh tính
- Hứa hẹn vượt xa công dụng thật
- Thúc giục mua ngay tại buổi
- Sau đó không tìm được ai để liên hệ
Đặc điểm chung là tạo áp lực phải quyết định ngay. Một sản phẩm tốt không cần tới kỹ thuật này.
Cách tự bảo vệ
- Mua ở cơ sở được cấp phép, có địa chỉ cố định
- Yêu cầu hoá đơn
- Kiểm tra số đăng ký
- Không mua theo lời rao trên mạng xã hội
- Không mua từ người không có địa chỉ rõ ràng
- Hỏi dược sĩ khi có băn khoăn
- Không để bị thúc giục quyết định
Yêu cầu hoá đơn là hành động đơn giản nhất và cũng hiệu quả nhất, vì nơi bán hàng không rõ nguồn gốc thường không muốn để lại chứng từ.
Khi phát hiện dấu hiệu
- Không mua
- Nếu đã mua thì ngừng dùng và giữ lại sản phẩm
- Báo với cơ quan y tế địa phương
- Cung cấp thông tin về nơi bán
- Cảnh báo người thân nếu họ cũng đang dùng
Việc báo cáo có ý nghĩa vượt ra ngoài trường hợp của bạn: một nguồn hàng không rõ nguồn gốc thường không chỉ bán cho một người, và thông tin từ người mua là đầu vào quan trọng cho việc phát hiện.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hàng giả khó vào chuỗi chính thức?
Vì mỗi khâu đều yêu cầu hoá đơn, chứng từ và ghi nhận số lô. Hàng không có nguồn gốc không đi qua được các yêu cầu này mà không để lại dấu vết.
Nhóm thuốc nào hay bị làm giả nhất?
Thường là những nhóm có giá trị cao, nhu cầu lớn, hoặc được quảng cáo mạnh: thuốc điều trị bệnh nặng, sản phẩm giảm cân, tăng cường sinh lực và làm đẹp.
Vì sao lúc khan hiếm thì hàng giả nhiều hơn?
Vì nhu cầu cao mà nguồn cung chính thức không đáp ứng đủ, nên người mua chấp nhận tìm tới các kênh không quen. Đó chính là điều kiện mà hàng giả cần.
Mua hàng xách tay có rủi ro gì?
Không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, không biết điều kiện bảo quản trên đường, không truy xuất được và không có ai chịu trách nhiệm. Đây cũng là kênh mà hàng giả dễ trà trộn.