Trong đấu thầu thuốc, có một quyết định kỹ thuật ảnh hưởng tới kết quả nhiều hơn mọi thứ khác: một sản phẩm được xếp vào nhóm nào. Xếp nhóm nghĩa là định ra nó sẽ cạnh tranh với những ai, và trong một cơ chế mà giá thường quyết định, điều đó gần như quyết định luôn kết quả.
Vấn đề cần giải quyết
- Cùng một hoạt chất có nhiều sản phẩm từ nhiều nhà sản xuất
- Các sản phẩm này không hoàn toàn giống nhau
- Khác nhau về tiêu chuẩn nhà máy sản xuất
- Khác nhau về mức độ dữ liệu chứng minh
- Nếu để cùng cạnh tranh thì chỉ còn đua về giá
Nếu không phân nhóm, một sản phẩm từ nhà máy đạt chuẩn cao sẽ luôn thua về giá trước sản phẩm từ nhà máy đạt chuẩn cơ bản, và tiêu chuẩn cao sẽ mất động lực tồn tại.
Ý tưởng của việc phân nhóm
- Chia sản phẩm thành các nhóm theo mức độ đáp ứng tiêu chí kỹ thuật
- Cạnh tranh về giá diễn ra trong từng nhóm
- Bệnh viện có thể chọn mua từ nhóm phù hợp với nhu cầu
- Giữ được động lực nâng cấp tiêu chuẩn cho doanh nghiệp
- Tránh so sánh giá giữa những thứ không tương đương
Cơ chế này cố gắng giải quyết một bài toán thật: làm sao vừa kiểm soát chi phí vừa không đẩy cả thị trường xuống mức thấp nhất.
Các tiêu chí thường dùng
- Tiêu chuẩn của nhà máy sản xuất
- Việc nhà máy được cơ quan quản lý tham chiếu công nhận
- Sản phẩm có được lưu hành ở các thị trường tham chiếu không
- Dữ liệu chứng minh tương đương sinh học
- Thuốc phát minh thường ở nhóm riêng
Các tiêu chí này đều là những thứ có giấy tờ chứng minh được, đó là lý do chúng được chọn dù không trực tiếp đo hiệu quả điều trị.
Vì sao dùng tiêu chuẩn nhà máy làm tiêu chí
- Không thể thử nghiệm lâm sàng cho từng sản phẩm generic
- Tiêu chuẩn nhà máy là chỉ dấu về mức kiểm soát chất lượng
- Có giấy tờ chứng minh khách quan
- Được cơ quan quản lý thanh tra định kỳ
- Là cách phân loại khả thi trong thực tế
Đây là phép thay thế: không đo được trực tiếp chất lượng từng lô nên dùng mức kiểm soát của cơ sở sản xuất làm chỉ dấu.
Hạn chế của cách phân nhóm
- Nhóm phản ánh bằng chứng và tiêu chuẩn, không phải hiệu quả trên từng người
- Hai sản phẩm cùng nhóm vẫn có thể khác nhau
- Sản phẩm nhóm thấp hơn không tự động là kém
- Tiêu chí có thể bị vận dụng theo cách không như ý định ban đầu
- Thay đổi quy định về phân nhóm làm đảo lộn cục diện thị trường
Không có hệ thống phân loại nào hoàn hảo. Điều quan trọng là hiểu nó đo cái gì và không đo cái gì.
Ảnh hưởng tới doanh nghiệp
- Nhóm quyết định sản phẩm cạnh tranh với ai
- Ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội trúng thầu
- Là động lực để đầu tư nâng cấp nhà máy
- Thay đổi tiêu chí phân nhóm làm thay đổi chiến lược đầu tư
- Tính ổn định của quy định là yếu tố doanh nghiệp rất quan tâm
Một doanh nghiệp bỏ nhiều năm và nhiều vốn để nâng cấp nhà máy cần biết tiêu chí phân nhóm sẽ không thay đổi ngay sau đó.
Ảnh hưởng tới bệnh viện
- Quyết định mua từ nhóm nào ảnh hưởng tới chi phí
- Cũng ảnh hưởng tới danh mục thuốc sẵn có
- Phải cân đối giữa ngân sách và nhu cầu điều trị
- Một số tình huống lâm sàng có yêu cầu riêng
- Hội đồng thuốc và điều trị tham gia vào quyết định này
Với một số nhóm bệnh nhân hoặc một số tình huống điều trị, bác sĩ có thể có lý do lâm sàng để đề nghị sản phẩm cụ thể.
Ảnh hưởng tới người bệnh
- Thuốc được cấp trong bệnh viện là thuốc đã trúng thầu
- Có thể là sản phẩm khác so với thuốc quen dùng
- Cùng hoạt chất và cùng hàm lượng nhưng khác nhà sản xuất
- Nếu thấy khác biệt thì nên nói với bác sĩ hoặc dược sĩ
- Đừng tự ngừng thuốc vì thấy viên trông khác
Viên thuốc đổi màu hoặc đổi hình dạng là chuyện thường gặp khi bệnh viện đổi nhà cung cấp. Nhưng nếu bạn thấy tác dụng khác đi thì đó là thông tin đáng nói với bác sĩ.
Những tranh luận thường gặp
- Tiêu chí có phản ánh đúng chất lượng không
- Có nên ưu tiên sản phẩm trong nước không
- Cân bằng giữa tiết kiệm chi phí và bảo đảm chất lượng
- Mức độ ổn định của quy định
- Cách xử lý các mặt hàng không có nhà thầu tham gia
Mỗi bên trong tranh luận này đều có lý lẽ chính đáng, và đó là lý do vấn đề không có lời giải dứt khoát mà phải điều chỉnh dần theo thực tế.
Bài toán chung của mọi hệ thống
- Ngân sách y tế luôn hữu hạn
- Nhu cầu điều trị luôn lớn hơn nguồn lực
- Mua rẻ hơn nghĩa là chữa được cho nhiều người hơn
- Nhưng rẻ quá có thể ảnh hưởng tới nguồn cung ổn định
- Mọi nước đều phải tìm điểm cân bằng của riêng mình
Đây không phải bài toán riêng của một nước nào. Mọi hệ thống y tế công trên thế giới đều đối mặt với cùng câu hỏi, và câu trả lời của họ cũng liên tục được điều chỉnh theo thời gian.
Điều người bệnh nên biết
- Thuốc trong bệnh viện đều là thuốc đã được cấp phép lưu hành
- Phân nhóm là chuyện của cơ chế mua sắm, không phải chuyện thuốc có hợp pháp hay không
- Nếu có băn khoăn thì hỏi dược sĩ bệnh viện
- Nếu thấy tác dụng khác đi thì báo với bác sĩ
- Không tự ý đổi sang thuốc mua ngoài mà không hỏi
Điều quan trọng nhất là mọi thuốc trúng thầu đều đã qua thẩm định và được cấp số đăng ký. Cuộc tranh luận về phân nhóm diễn ra ở tầng trên đó, chứ không phải ở chỗ thuốc có đủ điều kiện lưu hành hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không để tất cả thuốc cùng hoạt chất cạnh tranh với nhau?
Vì các sản phẩm cùng hoạt chất có thể khác nhau về tiêu chuẩn nhà máy và về mức độ dữ liệu chứng minh. Để tất cả cùng một nhóm thì cạnh tranh chỉ còn là cuộc đua về giá giữa những thứ không thật sự tương đương.
Phân nhóm dựa trên tiêu chí gì?
Thường dựa trên tiêu chuẩn của nhà máy sản xuất, việc được các cơ quan quản lý tham chiếu công nhận, và dữ liệu chứng minh tương đương. Chi tiết do quy định hiện hành xác định.
Nhóm cao hơn thì thuốc chắc chắn tốt hơn?
Nhóm phản ánh mức độ bằng chứng và tiêu chuẩn sản xuất, không phải là thước đo trực tiếp hiệu quả trên từng người bệnh. Nhưng nó là cách phân loại khả thi nhất để tổ chức đấu thầu.
Vì sao chủ đề này gây tranh luận?
Vì phân nhóm quyết định ai cạnh tranh với ai, nên nó ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội trúng thầu của từng doanh nghiệp và tới chi phí của hệ thống y tế.