Nhìn bằng mắt phát hiện được gì và không được gì

Nhiều bài hướng dẫn liệt kê các dấu hiệu nhận biết thuốc giả bằng mắt thường, và chúng có ích ở một mức nhất định. Nhưng điều quan trọng hơn cần nói rõ là giới hạn của cách tiếp cận này, vì tin quá vào nó lại tạo ra sự yên tâm sai.

Những gì nên xem ở bao bì

• Có đầy đủ thông tin theo quy định không
• Có số đăng ký không
• Có số lô và hạn dùng không
• Thông tin nhà sản xuất có rõ ràng không
• Có tờ hướng dẫn sử dụng không
• Chất lượng in ấn và chính tả

Thiếu thông tin cơ bản là dấu hiệu rõ nhất, và nó cũng là dấu hiệu dễ nhận nhất với người không có chuyên môn.

Những dấu hiệu bất thường ở bao bì

• In mờ, nhoè hoặc lệch
• Sai chính tả hoặc dùng từ lạ
• Màu sắc khác so với sản phẩm quen thuộc
• Vỉ thuốc bị hở hoặc móp méo
• Hạn dùng in đè lên chỗ khác hoặc dễ chùi
• Hộp có dấu hiệu bị mở ra rồi dán lại

Dấu hiệu hạn dùng dễ chùi đáng lưu ý vì nó gợi ý sản phẩm có thể đã bị sửa ngày.

Những dấu hiệu ở viên thuốc

• Màu sắc không đồng đều giữa các viên
• Bề mặt nứt, sứt hoặc có đốm
• Kích thước không đều
• Có mùi lạ
• Viên bị dính vào nhau hoặc mềm bất thường
• Dung dịch bị đục, có cặn hoặc đổi màu

Với thuốc nước, sự xuất hiện của cặn hoặc thay đổi màu sắc là dấu hiệu đáng ngừng dùng và đi hỏi.

Giới hạn quan trọng nhất

• Hàng giả làm tinh vi trông giống hệt hàng thật
• Thuốc hỏng do bảo quản sai nhìn hoàn toàn bình thường
• Hàm lượng sai không thể nhìn ra
• Tạp chất vượt giới hạn không thể nhìn ra
• Không có hoạt chất cũng không thể nhìn ra

Đây là điểm cần nhấn mạnh: phần lớn vấn đề về chất lượng thuốc nằm hoàn toàn ngoài khả năng quan sát của mắt thường.

Vì sao viên thuốc trông khác không có nghĩa là giả

• Nhà thuốc hoặc bệnh viện đổi nhà cung cấp
• Cùng hoạt chất nhưng khác nhà sản xuất
• Nhà sản xuất thay đổi thiết kế bao bì
• Lô sản xuất khác có thể khác nhẹ về màu
• Đây là chuyện thường gặp và hợp pháp

Thấy khác thì nên hỏi chứ không nên kết luận theo hướng nào. Hỏi dược sĩ là cách giải quyết trong một phút.

Về tem chống giả

• Là một lớp bảo vệ bổ sung
• Nhưng tem cũng có thể bị làm giả
• Không phải mọi sản phẩm đều có
• Không thay thế được việc chọn nơi mua
• Nên dùng cùng các dấu hiệu khác

Dựa hoàn toàn vào tem là cách tạo ra sự yên tâm mà không có cơ sở vững, vì nó là thứ dễ sao chép nhất trên bao bì.

Mã vạch và tra cứu

• Một số hệ thống cho phép quét mã để kiểm tra
• Đối chiếu với dữ liệu của nhà sản xuất
• Phát hiện được mã trùng lặp hoặc không tồn tại
• Hiệu quả hơn tem dán vì khó sao chép hơn
• Nhưng chưa áp dụng cho mọi sản phẩm

Đây là hướng phát triển có triển vọng, nhưng hiện chưa phủ hết nên không thể dựa vào như một phương pháp duy nhất.

Dấu hiệu sau khi dùng

• Không thấy hiệu quả như những lần trước
• Tác dụng phụ khác thường
• Cảm nhận khi uống khác hẳn
• Bệnh không cải thiện dù đã dùng đủ liệu trình
• Đây là những thông tin đáng báo với bác sĩ hoặc dược sĩ

Điểm áp chót đáng lưu ý: điều trị không hiệu quả có nhiều nguyên nhân, và chất lượng thuốc chỉ là một trong số đó, nhưng nó không nên bị loại trừ ngay.

Những gì thực sự hiệu quả

• Mua ở cơ sở được cấp phép, có địa chỉ cố định
• Yêu cầu hoá đơn
• Gắn bó với một nơi mua quen
• Không mua qua kênh không chính thức
• Bảo quản đúng theo hướng dẫn sau khi mang về
• Giữ vỏ hộp trong thời gian dùng

Sáu việc này hiệu quả hơn hẳn mọi kỹ năng quan sát, vì chúng dựa vào hệ thống kiểm soát chứ không dựa vào khả năng của mắt thường.

Khi nghi ngờ thì làm gì

• Ngừng dùng
• Giữ lại sản phẩm, vỏ hộp và hoá đơn
• Chụp ảnh lại
• Liên hệ nơi mua
• Báo với cơ quan y tế địa phương nếu nghi ngờ nghiêm trọng
• Đi khám nếu đã dùng và thấy bất thường

Giữ lại vật chứng là bước quan trọng nhất và cũng là bước hay bị bỏ qua nhất, vì phản xạ tự nhiên khi nghi ngờ là vứt bỏ.

Cách nghĩ cho đúng mức

• Không hoang mang với mọi khác biệt nhỏ
• Cũng không chủ quan bỏ qua dấu hiệu rõ
• Hiểu rằng mắt thường có giới hạn lớn
• Dựa vào việc chọn đúng nơi mua là chính
• Hỏi khi không chắc thay vì tự đoán

Cách bảo vệ thực sự không nằm ở việc trở thành chuyên gia nhận diện bao bì, mà ở việc dựa vào hệ thống đã được xây dựng để làm đúng việc đó. Một phút hỏi dược sĩ có giá trị hơn nhiều so với nửa giờ soi vỏ hộp.

Câu hỏi thường gặp