Mua thuốc qua mạng đang trở nên phổ biến vì nó tiện, nhất là với người ở xa hoặc đi lại khó. Nhưng mô hình này bỏ qua một số cơ chế kiểm soát mà chuỗi truyền thống dựa vào, và nó đặt ra những câu hỏi chưa có lời giải trọn vẹn ở bất kỳ đâu.
Các mô hình đang tồn tại
- Nhà thuốc có cơ sở vật lý mở thêm kênh trực tuyến
- Chuỗi nhà thuốc với ứng dụng đặt hàng và giao tận nhà
- Sàn thương mại điện tử với nhiều người bán
- Trang bán hàng cá nhân và mạng xã hội
- Mức độ kiểm soát giảm dần theo thứ tự này
Nhóm cuối là nhóm rủi ro cao nhất và cũng là nhóm khó quản lý nhất, vì nó xuất hiện và biến mất rất nhanh.
Những gì chuỗi truyền thống cung cấp
- Dược sĩ trực tiếp kiểm tra đơn và tư vấn
- Người mua nhìn thấy sản phẩm trước khi trả tiền
- Cơ sở có địa chỉ cố định và chịu trách nhiệm
- Điều kiện bảo quản được kiểm soát tới tận quầy
- Có thể quay lại khiếu nại
Mô hình trực tuyến phải tìm cách thay thế từng chức năng này, và không phải chức năng nào cũng thay thế được dễ dàng.
Vấn đề về đơn thuốc
- Thuốc kê đơn phải có đơn của bác sĩ
- Kiểm tra tính hợp lệ của đơn qua mạng khó hơn
- Đơn có thể bị dùng lại nhiều lần
- Nhiều nơi bán không yêu cầu đơn
- Đơn thuốc điện tử là hướng giải quyết nhưng cần hạ tầng đồng bộ
Việc bán thuốc kê đơn không cần đơn là vi phạm rõ ràng và cũng là dấu hiệu dễ nhận nhất về một nơi bán không đáng tin.
Vấn đề về tư vấn
- Dược sĩ tại quầy hỏi về bệnh, về thuốc đang dùng, về dị ứng
- Qua mạng thì phần này dễ bị bỏ qua
- Không phát hiện được tương tác thuốc
- Không phát hiện được chống chỉ định
- Một số nền tảng có tư vấn từ xa nhưng chất lượng không đồng đều
Cuộc trò chuyện ngắn ở quầy thuốc có giá trị hơn nhiều người nghĩ, vì nó là lớp kiểm tra cuối trước khi thuốc tới tay người dùng.
Vấn đề về bảo quản khi giao hàng
- Không biết gói hàng đã nằm ở đâu bao lâu
- Cốp xe máy dưới nắng là môi trường rất bất lợi
- Thuốc cần lạnh đòi hỏi đóng gói chuyên biệt
- Thời gian giao càng dài thì rủi ro càng cao
- Người nhận không có cách kiểm tra
Đây là mắt xích mới được thêm vào chuỗi và nó thường không được kiểm soát ở mức tương đương với các mắt xích còn lại.
Rủi ro hàng giả
- Môi trường trực tuyến khó xác minh người bán
- Hình ảnh sản phẩm không phản ánh hàng thật
- Người bán có thể biến mất sau khi có vấn đề
- Giá thấp bất thường thường là dấu hiệu
- Thuốc được quảng cáo nhiều nhất cũng là thuốc bị làm giả nhiều nhất
Các nhóm thuốc liên quan tới giảm cân, tăng cường sinh lực và làm đẹp là những nhóm bị làm giả nhiều nhất trên môi trường mạng.
Dấu hiệu của nơi bán không đáng tin
- Không có thông tin về cơ sở, địa chỉ và giấy phép
- Bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu đơn
- Quảng cáo chữa được nhiều bệnh khác nhau
- Giá thấp bất thường so với mặt bằng
- Không có dược sĩ tư vấn
- Không xuất hoá đơn
- Chỉ liên hệ qua tin nhắn cá nhân
- Thúc giục mua nhanh vì sắp hết hàng
Một dấu hiệu đã đáng cảnh giác, nhiều dấu hiệu cùng lúc thì gần như chắc chắn nên tránh.
Nếu chọn mua trực tuyến
- Chọn nhà thuốc hoặc chuỗi có cơ sở vật lý rõ ràng
- Kiểm tra thông tin giấy phép công bố trên trang
- Ưu tiên nơi có dược sĩ tư vấn
- Kiểm tra bao bì và hạn dùng khi nhận hàng
- Từ chối nhận nếu bao bì có dấu hiệu bất thường
- Yêu cầu hoá đơn
- Giữ lại vỏ hộp và thông tin đơn hàng
Kiểm tra ngay khi nhận là bước quan trọng, vì sau khi người giao đi rồi thì việc khiếu nại khó hơn nhiều.
Những thứ không nên mua qua mạng
- Thuốc kê đơn từ nơi không yêu cầu đơn
- Thuốc cần bảo quản lạnh từ nơi không có đóng gói chuyên biệt
- Thuốc mà bạn chưa từng dùng và chưa được tư vấn
- Sản phẩm không rõ nguồn gốc dù giá hấp dẫn
- Thuốc được quảng cáo với lời hứa quá tốt
Với thuốc cần lạnh, việc mua từ nơi không có đóng gói chuyên biệt gần như chắc chắn nhận được sản phẩm đã mất tác dụng.
Mặt tích cực của mô hình này
- Cải thiện tiếp cận cho người ở xa hoặc đi lại khó
- Tiện cho người bệnh mạn tính lấy thuốc định kỳ
- Cho phép so sánh giá dễ hơn
- Có thể tích hợp với đơn thuốc điện tử
- Có thể lưu lịch sử mua để phát hiện trùng lặp
Mô hình này có giá trị thật, nhất là với nhóm khó đi lại. Vấn đề không phải ở bản thân kênh trực tuyến mà ở mức kiểm soát của từng nơi bán.
Hướng phát triển
- Đơn thuốc điện tử liên thông giữa các cơ sở
- Xác thực người bán và công khai giấy phép
- Tiêu chuẩn cho việc đóng gói và giao hàng
- Tích hợp tư vấn dược từ xa
- Hệ thống truy xuất tới từng đơn vị sản phẩm
Khi các hạ tầng này hoàn thiện, mô hình trực tuyến có thể đạt mức kiểm soát tương đương chuỗi truyền thống. Trong lúc chờ điều đó, người mua vẫn phải tự đánh giá từng nơi bán, và tiêu chí đơn giản nhất vẫn là nơi đó có phải cơ sở được cấp phép với địa chỉ thật hay không.
Câu hỏi thường gặp
Mua thuốc qua mạng có hợp pháp không?
Việc bán thuốc trực tuyến phải tuân theo quy định hiện hành, và cơ sở bán phải là cơ sở được cấp phép. Vấn đề nằm ở chỗ có rất nhiều nơi bán không đáp ứng điều kiện đó.
Thuốc kê đơn có bán qua mạng được không?
Thuốc kê đơn phải có đơn của bác sĩ. Nơi nào bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu đơn là nơi đang vi phạm, và đó là dấu hiệu rõ ràng để tránh.
Giao hàng có ảnh hưởng tới chất lượng thuốc không?
Có thể, nhất là với thuốc nhạy nhiệt hoặc cần bảo quản lạnh. Một gói hàng nằm trong cốp xe máy dưới nắng vài giờ là điều kiện rất bất lợi.
Làm sao nhận biết nơi bán không đáng tin?
Không có thông tin về cơ sở và giấy phép, bán thuốc kê đơn không cần đơn, quảng cáo chữa được nhiều bệnh, giá thấp bất thường, không có dược sĩ tư vấn, không xuất hoá đơn.