Trong vài năm gần đây, bộ mặt bán lẻ dược phẩm thay đổi rõ với sự mở rộng của các chuỗi lớn. Điều này tạo ra tranh luận về việc mô hình nào tốt hơn, nhưng câu hỏi đó có lẽ đặt sai chỗ: hai mô hình phục vụ những nhu cầu khác nhau và cả hai đều có nơi làm tốt lẫn nơi làm chưa tốt.
Đặc điểm của nhà thuốc lẻ
- Quy mô nhỏ, thường một hoặc vài điểm
- Chủ thường trực tiếp đứng quầy
- Gắn bó lâu dài với khu dân cư
- Biết khách quen và lịch sử của họ
- Linh hoạt trong cách phục vụ
- Có mặt ở những nơi chuỗi chưa phủ tới
Lợi thế lớn nhất của mô hình này là quan hệ lâu dài: một người bán biết khách của mình đang dùng những gì và có bệnh gì.
Khó khăn của nhà thuốc lẻ
- Quy mô mua nhỏ nên giá vốn thường cao hơn
- Vị thế thương lượng yếu với nhà phân phối
- Khó đầu tư vào công nghệ quản lý
- Áp lực vốn cho hàng tồn kho
- Khó cạnh tranh về danh mục và về giá
- Khó tuân thủ đầy đủ mọi yêu cầu với nguồn lực hạn chế
Áp lực về vốn tồn kho là khó khăn ít được nói: phải có đủ mặt hàng để khách không đi nơi khác, nhưng tiền thì nằm chết trong kho.
Đặc điểm của chuỗi
- Mua trực tiếp với số lượng lớn
- Có hệ thống kho và phân phối riêng
- Hệ thống quản lý tập trung
- Quy trình chuẩn hoá giữa các điểm
- Đầu tư vào công nghệ và đào tạo
- Danh mục hàng rộng hơn
Chuẩn hoá quy trình là lợi thế lớn về mặt tuân thủ: một quy trình được xây một lần và áp dụng ở mọi điểm.
Điểm yếu của mô hình chuỗi
- Nhân viên luân chuyển nên ít gắn bó với khách
- Khó biết lịch sử của từng người
- Áp lực doanh số có thể ảnh hưởng tới tư vấn
- Chi phí mặt bằng và vận hành cao
- Ít linh hoạt vì phải theo quy trình chung
Áp lực doanh số là vấn đề đáng lưu ý: khi có chỉ tiêu bán kèm sản phẩm, phần tư vấn chuyên môn có thể bị ảnh hưởng.
Về giá
- Chuỗi có lợi thế về giá vốn nhờ mua trực tiếp
- Nhưng chi phí mặt bằng và vận hành cao hơn
- Nhà thuốc lẻ có chi phí cố định thấp hơn
- Kết quả thực tế khác nhau tuỳ sản phẩm
- Không thể kết luận mô hình nào rẻ hơn một cách chung
Với một số mặt hàng chuỗi có giá tốt hơn, với một số khác thì ngược lại. So sánh cụ thể từng sản phẩm mới có ý nghĩa.
Về công nghệ
- Hệ thống quản lý bán hàng và tồn kho
- Lưu lịch sử mua của khách
- Cảnh báo về tương tác và trùng hoạt chất
- Quản lý hạn dùng tự động
- Kết nối với đơn thuốc điện tử
- Chuỗi thường đi trước ở mảng này
Lưu lịch sử mua là công cụ có giá trị thật với người dùng nhiều thuốc, vì nó phát hiện được trùng lặp mà trí nhớ con người bỏ sót.
Về tư vấn
- Chất lượng phụ thuộc vào người đứng quầy hơn là vào mô hình
- Nhà thuốc lẻ có lợi thế về sự quen biết
- Chuỗi có lợi thế về đào tạo chuẩn hoá
- Cả hai đều có nơi tư vấn tốt và nơi chỉ bán hàng
- Đây là tiêu chí quan trọng hơn chuyện mô hình
Người đứng quầy quyết định nhiều hơn tấm biển ngoài cửa. Một nhà thuốc lẻ có dược sĩ tận tâm hơn hẳn một điểm chuỗi chỉ có nhân viên bán hàng.
Vai trò trong cộng đồng
- Nhà thuốc là điểm tiếp cận y tế gần nhất với nhiều người
- Thường là nơi được hỏi đầu tiên khi có vấn đề sức khoẻ
- Có vai trò sàng lọc và hướng dẫn đi khám
- Tham gia vào các chương trình y tế cộng đồng
- Ở vùng xa, có khi là điểm y tế duy nhất gần nhà
Vai trò là điểm tiếp cận đầu tiên làm cho chất lượng tư vấn ở đây có ảnh hưởng vượt xa phạm vi một giao dịch mua bán.
Xu hướng đang diễn ra
- Chuỗi mở rộng ở khu vực đô thị
- Nhà thuốc lẻ tập trung vào khách quen và vùng chuỗi chưa tới
- Một số nhà thuốc lẻ tham gia vào hệ thống nhượng quyền
- Yêu cầu về tuân thủ ngày càng chặt
- Công nghệ dần trở thành yêu cầu chứ không phải lựa chọn
Xu hướng chung ở nhiều nước là cấu trúc bán lẻ dịch chuyển về phía tập trung hơn, nhưng nhà thuốc lẻ vẫn giữ vai trò ở những phân khúc riêng.
Tiêu chí chọn nơi mua
- Có giấy chứng nhận đủ điều kiện
- Có người phụ trách chuyên môn có mặt
- Có hỏi và tư vấn thay vì chỉ lấy hàng
- Không bán thuốc kê đơn khi không có đơn
- Niêm yết giá và xuất hoá đơn
- Cơ sở gọn gàng, có kiểm soát bảo quản
Sáu tiêu chí này không phụ thuộc vào mô hình. Chúng áp dụng như nhau cho một điểm chuỗi hay một nhà thuốc nhỏ trong ngõ.
Lợi ích của việc gắn bó một nơi
- Nơi đó nắm được lịch sử dùng thuốc của bạn
- Dễ phát hiện trùng lặp và tương tác
- Dễ trao đổi vì đã quen
- Có chỗ quay lại khi có vấn đề
- Đặc biệt có ích với người bệnh mạn tính
Với người cao tuổi dùng nhiều thuốc từ nhiều nguồn, một nơi mua cố định có thể là chỗ duy nhất nhìn thấy toàn bộ danh sách thuốc, và đó là lớp an toàn không nên bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Chuỗi nhà thuốc có rẻ hơn không?
Chuỗi thường mua trực tiếp với số lượng lớn nên có lợi thế về giá vốn, nhưng cũng có chi phí mặt bằng và vận hành cao hơn. Giá thực tế khác nhau tuỳ sản phẩm và tuỳ nơi.
Nhà thuốc lẻ có bất lợi gì?
Quy mô nhỏ nên vị thế thương lượng yếu hơn và khó đầu tư vào công nghệ. Nhưng nhiều nơi bù lại bằng sự gắn bó lâu dài với khách quen trong khu vực.
Nên chọn mô hình nào?
Tiêu chí quan trọng hơn mô hình là cơ sở có được cấp phép không, có người phụ trách chuyên môn không và có tư vấn tử tế không. Cả hai mô hình đều có nơi tốt và nơi chưa tốt.
Mua ở một nơi cố định có lợi gì?
Nơi đó nắm được lịch sử dùng thuốc của bạn, dễ phát hiện trùng lặp và tương tác, và bạn có chỗ quay lại khi có vấn đề. Điều này đặc biệt có ích với người dùng nhiều thuốc.