Với nhiều người, nhà thuốc là nơi đọc tên thuốc rồi nhận hàng và trả tiền. Nhưng phần chuyên môn của công việc này nằm ở những câu hỏi mà người mua thường thấy phiền, và ở những lần người bán từ chối bán thứ mà khách yêu cầu.
Rà soát đơn thuốc
- Kiểm tra tính hợp lệ của đơn
- Kiểm liều có phù hợp không
- Phát hiện trùng hoạt chất giữa các thuốc trong đơn
- Phát hiện tương tác giữa các thuốc
- Đối chiếu với thuốc người bệnh đang dùng ở nhà
- Trao đổi với người kê đơn khi có vấn đề
Đây là lớp kiểm tra độc lập với người kê đơn, và nó bắt được những thứ mà người viết đơn không tự thấy.
Vì sao có những câu hỏi ở quầy
- Bạn đang dùng thuốc gì khác không
- Có dị ứng thuốc nào không
- Có bệnh gan, thận hay bệnh mạn tính nào không
- Có đang mang thai hoặc cho con bú không
- Triệu chứng xuất hiện từ bao giờ
- Đã dùng gì chưa và kết quả thế nào
Mỗi câu hỏi nhắm vào một nhóm rủi ro cụ thể. Trả lời qua loa làm việc tư vấn dựa trên bức tranh sai.
Hướng dẫn cách dùng
- Liều và số lần trong ngày
- Uống trước hay sau ăn
- Khoảng cách với các thuốc khác
- Thời gian dùng và khi nào cần dừng
- Cách xử lý khi quên một liều
- Dấu hiệu cần ngừng thuốc và đi khám
Với thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt mũi hay thuốc hít, cách dùng đúng ảnh hưởng tới hiệu quả nhiều hơn người ta tưởng, và đây là chỗ nên xin hướng dẫn cụ thể.
Nhận biết khi nào không nên tự điều trị
- Triệu chứng kéo dài hơn mức thông thường
- Triệu chứng nặng hoặc bất thường
- Có dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay
- Người thuộc nhóm cần thận trọng như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai
- Đã tự dùng thuốc mà không đỡ
Khuyên đi khám thay vì bán thuốc là hành động đi ngược lợi ích thương mại tức thời, và đó chính là dấu hiệu của tư vấn có trách nhiệm.
Những tình huống cần chuyển đi khám
- Sốt cao kéo dài hoặc sốt ở trẻ nhỏ
- Đau ngực, khó thở
- Đau bụng dữ dội
- Chảy máu bất thường
- Triệu chứng thần kinh mới xuất hiện
- Vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng
- Tình trạng nặng lên dù đã dùng thuốc
Với các tình huống này, việc bán thuốc để người bệnh tạm thấy đỡ có thể làm chậm việc chẩn đoán đúng.
Tư vấn về thuốc không kê đơn
- Không kê đơn không có nghĩa là vô hại
- Vẫn có chống chỉ định và tương tác
- Vẫn có giới hạn về thời gian tự dùng
- Nhiều sản phẩm phối hợp chứa cùng hoạt chất
- Dễ dùng trùng mà không biết
Thuốc giảm đau hạ sốt có mặt trong rất nhiều sản phẩm phối hợp, và dùng trùng hoạt chất là tình huống thật sự nguy hiểm.
Hỗ trợ người dùng nhiều thuốc
- Rà soát toàn bộ danh sách thuốc đang dùng
- Phát hiện trùng lặp và tương tác
- Đơn giản hoá lịch uống nếu có thể
- Tư vấn về hộp chia thuốc
- Trao đổi lại với bác sĩ khi cần
Với người cao tuổi dùng nhiều thuốc từ nhiều bác sĩ khác nhau, dược sĩ có thể là người duy nhất nhìn thấy toàn bộ danh sách.
Theo dõi và báo cáo
- Ghi nhận khi khách phản ánh tác dụng lạ
- Báo cáo theo hệ thống cảnh giác dược
- Phát hiện các mẫu bất thường qua nhiều khách hàng
- Báo cáo khi nghi ngờ thuốc giả hoặc kém chất lượng
- Thực hiện thu hồi khi có thông báo
Nhà thuốc ở vị trí đặc biệt để phát hiện vấn đề, vì họ thấy nhiều người dùng cùng một sản phẩm.
Những gì người mua nên chủ động nói
- Các thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng và thuốc nam
- Tiền sử dị ứng thuốc
- Bệnh mạn tính đang điều trị
- Đang mang thai hoặc cho con bú
- Mua cho ai, nhất là khi mua cho trẻ hoặc người già
- Triệu chứng cụ thể thay vì chỉ nói tên thuốc
Mua cho ai là thông tin quan trọng vì liều và lựa chọn cho trẻ em khác hẳn người lớn, và nhiều thuốc không dùng được cho trẻ.
Những câu nên hỏi
- Thuốc này dùng để làm gì
- Uống thế nào và trong bao lâu
- Có cần kiêng gì không
- Tác dụng phụ nào tôi cần chú ý
- Khi nào thì tôi nên đi khám
- Có lựa chọn nào khác không
Câu hỏi về khi nào nên đi khám là câu hữu ích nhất và ít người hỏi nhất, vì nó cho bạn một mốc cụ thể thay vì cứ dùng mãi không biết dừng.
Căng thẳng giữa hai vai trò
- Nhà thuốc vừa là cơ sở kinh doanh vừa là cơ sở chuyên môn
- Lợi ích thương mại và lời khuyên chuyên môn đôi khi ngược nhau
- Từ chối bán hoặc khuyên đi khám là mất doanh thu ngay
- Nhưng đó là phần cốt lõi của nghề
- Đây là căng thẳng mà người làm nghề phải xử lý hằng ngày
Một nơi sẵn sàng nói rằng anh nên đi khám thay vì mua thuốc ở đây là nơi đang đặt phần chuyên môn lên trước, và đó là tiêu chí đáng để chọn nơi mua thuốc lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Dược sĩ có quyền thay đổi đơn của bác sĩ không?
Không tự ý thay đổi, nhưng khi phát hiện vấn đề như tương tác, sai liều hoặc chống chỉ định thì có trách nhiệm trao đổi lại với người kê đơn.
Vì sao dược sĩ hỏi nhiều thứ khi tôi chỉ mua một hộp thuốc?
Vì các câu hỏi đó nhằm phát hiện chống chỉ định, tương tác với thuốc bạn đang dùng, hoặc dấu hiệu cho thấy bạn cần đi khám thay vì tự điều trị.
Tôi có nên nói hết về bệnh của mình không?
Nên, ít nhất là về các bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng. Thiếu thông tin này thì việc tư vấn dựa trên một bức tranh không đầy đủ.
Dược sĩ khuyên tôi đi khám thì có phải họ không muốn bán không?
Ngược lại, đó là dấu hiệu của tư vấn có trách nhiệm. Một số triệu chứng không phù hợp để tự điều trị và việc trì hoãn đi khám có thể gây hại.