Tin tức về giá thuốc thuộc nhóm dễ gây phản ứng mạnh nhất, vì nó chạm vào cả sức khoẻ lẫn túi tiền. Đáng tiếc là đây cũng là nhóm tin dễ bị so sánh khập khiễng nhất. Vài nguyên tắc đọc giúp phân biệt một vấn đề thật với một con số gây sốc nhưng vô nghĩa.
So sánh chỉ có nghĩa khi cùng điều kiện
- Cùng hoạt chất
- Cùng hàm lượng
- Cùng dạng bào chế
- Cùng nhà sản xuất
- Cùng quy cách đóng gói
- Cùng kênh phân phối
Thiếu bất kỳ yếu tố nào trong danh sách này thì con số chênh lệch không nói lên được điều gì về giá cả thị trường.
Bẫy thường gặp thứ nhất là khác quy cách
- Hộp mười viên và hộp ba mươi viên không so trực tiếp được
- Phải quy về giá trên mỗi đơn vị liều
- Hàm lượng khác nhau cũng phải quy đổi
- Dạng bào chế khác nhau thì không quy đổi được
Đây là bẫy đơn giản nhất nhưng lại xuất hiện thường xuyên trong các so sánh trên mạng xã hội.
Bẫy thứ hai là khác nhà sản xuất
- Cùng hoạt chất nhưng khác nhà sản xuất là hai sản phẩm khác nhau
- Khác về tiêu chuẩn nhà máy
- Khác về cấu trúc chi phí
- So giá giữa chúng là so hai thứ không tương đương
- Phải nêu rõ đang so sản phẩm nào với sản phẩm nào
Một bản tin so giá mà không nêu tên nhà sản xuất thì gần như chắc chắn đang so hai thứ khác nhau.
Bẫy thứ ba là so giá giữa các nước
- Cấu trúc thuế và phí khác nhau
- Hệ thống chi trả khác nhau
- Một số nước có cơ chế đàm phán giá quy mô lớn
- Một số nước có trợ giá
- Giá niêm yết và giá thực trả có thể rất khác nhau
- Mức thu nhập và sức mua khác nhau
Điểm về giá niêm yết và giá thực trả rất quan trọng: ở nhiều hệ thống, con số công bố không phải con số mà bên mua thật sự trả sau khi có các thoả thuận giảm giá.
Bẫy thứ tư là so giữa các kênh
- Giá đấu thầu bệnh viện và giá bán lẻ có cấu trúc khác nhau
- Giá bán buôn và giá bán lẻ khác nhau
- Chuỗi nhà thuốc lớn và nhà thuốc lẻ có chi phí khác nhau
- Mỗi kênh có quy mô và điều kiện riêng
- Chênh lệch giữa các kênh là bình thường trong mọi ngành bán lẻ
Chênh lệch giữa kênh bán buôn và bán lẻ tồn tại ở mọi mặt hàng, và nó phản ánh chi phí thật của khâu bán lẻ.
Những câu hỏi nên đặt khi đọc
- Nguồn dữ liệu là gì
- Có nêu rõ tên sản phẩm và nhà sản xuất không
- Có quy về cùng đơn vị so sánh không
- Có nêu kênh phân phối không
- Có nêu thời điểm thu thập dữ liệu không
- Có lời giải thích từ các bên liên quan không
Một bài viết nghiêm túc sẽ trả lời được phần lớn các câu này. Một bài chỉ nhằm gây sốc thì thường bỏ qua tất cả.
Những vấn đề thật đáng quan tâm
- Giá bán cao hơn giá niêm yết
- Không niêm yết giá
- Từ chối xuất hoá đơn
- Đẩy giá trong giai đoạn khan hiếm
- Bán thuốc kê đơn mà không cần đơn
- Thuốc không rõ nguồn gốc
Đây là những vấn đề cụ thể, kiểm chứng được và có cơ quan tiếp nhận phản ánh. Chúng đáng được quan tâm hơn những con số so sánh mơ hồ.
Nguồn thông tin có cơ sở
- Dữ liệu công bố của cơ quan quản lý dược
- Kết quả đấu thầu được công khai
- Giá niêm yết tại nhà thuốc
- Thông tin từ dược sĩ tại cơ sở được cấp phép
- Các nguồn này kiểm chứng được
Giá niêm yết tại nhà thuốc là nguồn dễ kiểm chứng nhất và cũng là nguồn mà bạn có thể so sánh trực tiếp bằng cách đi vài nơi.
Khi thông tin gây hoang mang
- Không tự ngừng thuốc vì đọc được tin tiêu cực
- Không tự đổi sang thuốc khác
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước
- Chờ thông tin chính thức từ cơ quan quản lý
- Thông báo thu hồi luôn được công bố chính thức
Với thông tin về thu hồi thuốc, nguồn chính thức từ cơ quan quản lý là nguồn duy nhất nên dựa vào, vì chỉ ở đó mới có đủ thông tin về số lô và phạm vi.
Vì sao chủ đề này dễ bị khai thác
- Chạm vào cả sức khoẻ lẫn tiền bạc
- Dễ gây phẫn nộ nên dễ lan truyền
- Ít người có đủ thông tin để kiểm chứng
- Cấu trúc ngành phức tạp nên khó giải thích ngắn gọn
- Đôi khi có động cơ cạnh tranh phía sau
Một nội dung khiến bạn tức giận ngay lập tức là nội dung nên được kiểm tra kỹ hơn, chứ không phải chia sẻ nhanh hơn.
Cách tiếp cận cân bằng
- Ngành dược có những vấn đề thật về giá cần được giám sát
- Nhưng không phải mọi chênh lệch đều là vấn đề
- Phân biệt được hai điều đó giúp sự giám sát có ích hơn
- Dữ liệu minh bạch là công cụ tốt nhất cho cả hai phía
- Người tiêu dùng có thông tin là áp lực lành mạnh với thị trường
Sự giám sát của xã hội là điều cần thiết với ngành này, nhưng nó chỉ phát huy tác dụng khi nhắm đúng vào những vấn đề thật. Phẫn nộ nhắm sai chỗ vừa không giải quyết được gì vừa làm loãng sự chú ý dành cho những vấn đề đáng quan tâm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên so giá thuốc giữa các nước?
Vì cấu trúc chi phí, thuế, hệ thống chi trả và mức thu nhập khác nhau. Một mức giá thấp ở nước khác có thể đi kèm cơ chế trợ giá hoặc đàm phán mà nước ta không có.
Bài báo nói giá chênh nhiều lần thì có đáng tin không?
Cần kiểm xem có so cùng hoạt chất, cùng hàm lượng, cùng nhà sản xuất, cùng quy cách và cùng kênh phân phối không. Thiếu một trong các yếu tố đó thì con số chênh lệch mất ý nghĩa.
Tôi nên tin nguồn nào về giá thuốc?
Dữ liệu công bố của cơ quan quản lý là nguồn có cơ sở nhất. Giá niêm yết tại nhà thuốc cũng là thông tin kiểm chứng được trực tiếp.
Thấy giá chênh lệch thật thì làm gì?
Hỏi rõ lý do, kiểm lại xem có đúng cùng sản phẩm không, và nếu vẫn thấy bất thường thì có thể phản ánh tới cơ quan chức năng kèm hoá đơn.