Khi nói về chi phí thuốc, người ta thường chỉ nghĩ tới con số trên hoá đơn. Nhưng chi phí thật của việc điều trị bằng thuốc gồm nhiều khoản khác, và một số khoản lớn nhất lại là những khoản không xuất hiện trên bất kỳ hoá đơn nào.
Những khoản ngoài giá thuốc
- Chi phí đi lại để khám và lấy thuốc
- Thời gian nghỉ làm
- Chi phí xét nghiệm theo dõi
- Thuốc mua rồi không dùng hết
- Thuốc để hết hạn trong nhà
- Chi phí phát sinh khi điều trị không hiệu quả
Hai khoản cuối là những khoản lớn nhất nhưng gần như không ai tính, vì chúng không hiện ra thành con số.
Cái giá của việc không tuân thủ
- Dùng không đủ liều làm điều trị không hiệu quả
- Tự ngừng sớm làm bệnh tái phát
- Với kháng sinh còn góp phần gây kháng thuốc
- Bệnh nặng lên dẫn tới chi phí lớn hơn nhiều
- Số tiền tiết kiệm được thường rất nhỏ so với hậu quả
Đây là nghịch lý thường gặp: cố tiết kiệm ở khâu thuốc lại dẫn tới chi phí lớn hơn nhiều ở khâu điều trị biến chứng.
Vì sao người ta tự giảm liều
- Khó khăn về chi phí
- Thấy đỡ rồi nên nghĩ không cần nữa
- Sợ tác dụng phụ
- Quên hoặc lịch uống phức tạp
- Không hiểu vì sao phải uống đủ
Mỗi lý do cần một cách xử lý khác nhau, và không lý do nào giải quyết được bằng việc chỉ nhắc uống thuốc đi.
Nói với bác sĩ về khó khăn chi phí
- Đây là thông tin y tế hữu ích chứ không phải chuyện riêng tư
- Nó ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tuân thủ
- Nhiều trường hợp có phương án thay thế phù hợp hơn
- Có thể điều chỉnh phác đồ cho đơn giản hơn
- Có thể có chương trình hỗ trợ
Bác sĩ không biết bạn đang khó khăn thì sẽ kê theo phương án tối ưu về mặt y học mà không tính tới thực tế. Nói ra mở đường cho việc tìm phương án khả thi.
Thuốc thừa trong nhà
- Là khoản tiền đã chi mà không tạo ra giá trị
- Đến từ việc mua quá nhu cầu
- Hoặc từ việc đổi phác đồ giữa chừng
- Hoặc từ việc bệnh khỏi sớm hơn dự kiến
- Cũng tạo rủi ro về việc dùng sai sau này
Tủ thuốc gia đình đầy những hộp dùng dở là hiện tượng phổ biến, và nó vừa là lãng phí vừa là nguồn rủi ro.
Vì sao không nên dùng lại thuốc cũ
- Triệu chứng giống nhau không có nghĩa là cùng một bệnh
- Liều và thời gian dùng đã được kê cho lần trước
- Thuốc có thể đã quá hạn hoặc bảo quản không đúng
- Với kháng sinh thì đặc biệt không nên
- Có thể che lấp triệu chứng của một bệnh khác
Dùng lại kháng sinh còn thừa từ đợt trước là một trong những thói quen góp phần vào tình trạng kháng thuốc.
Không cho người khác dùng thuốc của mình
- Cùng triệu chứng không có nghĩa cùng nguyên nhân
- Người khác có thể có chống chỉ định
- Có thể đang dùng thuốc khác gây tương tác
- Liều phù hợp với bạn có thể không phù hợp với họ
- Đây là thói quen phổ biến và có rủi ro thật
Cho người thân hộp thuốc còn thừa là hành động xuất phát từ ý tốt, nhưng nó bỏ qua toàn bộ phần đánh giá cá nhân mà bác sĩ đã làm.
Xử lý thuốc không dùng nữa
- Không vứt lẫn vào rác sinh hoạt nếu tránh được
- Không đổ xuống bồn cầu
- Hỏi nhà thuốc về chương trình thu hồi thuốc cũ
- Kiểm tra tủ thuốc định kỳ và loại bỏ thuốc hết hạn
- Không giữ thuốc kê đơn để dùng lần sau
Kiểm tra tủ thuốc mỗi vài tháng là việc mất mười phút và nó vừa giảm rủi ro vừa cho thấy mình đang lãng phí bao nhiêu.
Cách giảm lãng phí
- Mua đúng số lượng cần cho đợt điều trị
- Với thuốc mới dùng lần đầu thì mua ít trước để thử dung nạp
- Hỏi dược sĩ về quy cách đóng gói phù hợp
- Không mua tích trữ
- Bảo quản đúng để thuốc không hỏng trước hạn
Mua ít trước khi dùng lần đầu là cách hợp lý, vì nếu không dung nạp thì phần còn lại sẽ bỏ đi.
Quản lý thuốc tại nhà
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày nếu dùng nhiều loại
- Giữ danh sách thuốc đang dùng cập nhật
- Bảo quản đúng điều kiện ghi trên nhãn
- Không để trong xe, gần bếp hoặc nơi ẩm
- Ghi ngày mở với các loại có hạn sau khi mở
- Mang danh sách theo mỗi lần đi khám
Danh sách thuốc cập nhật là thứ có giá trị nhất trong toàn bộ danh sách này, vì nó giúp tránh trùng hoạt chất và giúp phát hiện tương tác.
Đơn thuốc dài ngày
- Phù hợp với điều trị ổn định lâu dài
- Tiết kiệm công đi lại
- Nhưng không phù hợp khi phác đồ đang được điều chỉnh
- Cần bảo đảm điều kiện bảo quản tại nhà
- Vẫn cần đi khám theo lịch để đánh giá lại
Lấy thuốc dài ngày không thay thế việc tái khám. Đánh giá lại định kỳ vẫn cần thiết ngay cả khi mọi thứ đang ổn.
Những câu hỏi tiết kiệm được tiền
- Có lựa chọn nào cùng hoạt chất mà phù hợp hơn với tôi không
- Thuốc này có trong danh mục bảo hiểm chi trả không
- Tôi cần dùng trong bao lâu
- Tôi có cần mua hết một lần không
- Có thể đơn giản hoá số loại thuốc tôi đang dùng không
Câu cuối đáng hỏi định kỳ, nhất là với người lớn tuổi dùng nhiều thuốc. Một buổi rà soát danh sách thuốc với bác sĩ đôi khi vừa giảm chi phí vừa giảm tác dụng phụ.
Câu hỏi thường gặp
Tự giảm liều để tiết kiệm có được không?
Không nên. Dùng không đủ liều thường làm điều trị không hiệu quả, bệnh nặng lên và cuối cùng tốn kém hơn. Nếu gặp khó khăn về chi phí thì nên nói thẳng với bác sĩ để tìm phương án.
Thuốc thừa trong nhà xử lý thế nào?
Không nên tự cho người khác dùng và không nên giữ để dùng lần sau nếu là thuốc kê đơn. Nhiều nhà thuốc có chương trình thu hồi thuốc cũ, có thể hỏi nơi bạn thường mua.
Mua thuốc theo đơn dài ngày có lợi hơn không?
Có thể tiết kiệm công đi lại và đôi khi tiết kiệm chi phí, nhưng chỉ phù hợp với điều trị ổn định lâu dài. Với điều trị đang điều chỉnh thì mua dài ngày dễ thành lãng phí.
Nói với bác sĩ về khó khăn chi phí có bất tiện không?
Không. Đây là thông tin y tế hữu ích vì nó ảnh hưởng tới việc bạn có tuân thủ được phác đồ hay không. Nhiều trường hợp có phương án thay thế phù hợp hơn về chi phí.